Vitamine B12 tekort: alles over de symptomen, waarden en behandeling

De hele dag in je bed blijven liggen, tegen reizen met openbaar vervoer opzien, eerder weggaan bij een verjaardag omdat je leeggezogen bent.. Vermoeidheid kan knap lastig zijn. Vermoeidheid kan diverse oorzaken hebben, zoals op fysiek, emotioneel, mentaal en spiritueel niveau.

Zo hebben sommige mensen (dr. Auwerda schat 10% van de bevolking) een vitamine B12 tekort of vitamine b12 deficientie.

In deze Vitamine B12 wiki vind je alles wat je moet weten over B12:

Onderaan de blog kun je de belangrijkste tips in 1 handig PDF-bestandje gratis downloaden en printen. Deel deze informatie met andere HSP via Facebook zodat iedereen lekker in zijn vel kan zitten!

1. Vitamine B12, wat is dat?
2. Vitamine B12 tekort symptomen
3. B12 tekort gevolgen
4. B12 tekort test
5. B12 waarde, inclusief wat je moet weten over als je;

6. B12 tekort oorzaak:

7. B12 tekort behandeling:

8. Overige nuttige informatie:

Wat is vitamine B12?

Er bestaan veel soorten vitamines. Vitamines zorgen ervoor dat je gezond bent en je fit voelt. Vitamine B12 wordt ook Cobalamine genoemd en het heeft te maken met de stofwisseling in je cellen. Het maakt rode bloedcellen aan en zorgt voor een goed functioneren van je gevoelige zenuwstelsel.

Vitamine B12 tekort symptomen


Je lichaam heeft vaak een opslagplaats van vitamine B12 voor 3-10 jaar. Een tekort ontstaat dus langzaam en begint vaak met allerlei ‘vage’ klachten.

Hierbij een overzicht van wat klachten die het gevolg kunnen zijn van een vitamine B12 tekort:

Fysieke klachten:slapende-vrouw

  • Haaruitval
  • Oververmoeidheid, zwakte
  • Koud hebben
  • Tintelingen in lichaamsdelen, zoals in je vingers
  • Spierzwakte, bijvoorbeeld in je benen, MS
  • Menstruatieproblemen (bijvoorbeeld het hebben van een hevige menstruatie of het uitblijven van menstruatie)
  • Onvruchtbaarheid

Mentale klachten:

  • Geheugenverlies, dementie
  • Concentratieproblemen
  • Coördinatiestoornissen

Emotionele klachten:

  • Depressie
  • Apathie, oftewel ‘niets voelen’
  • Psychoses, hallucinaties

Kijk hier voor een volledig overzicht van de symptomen. Klachten die van een B12 tekort kunnen komen lijken erg op klachten die bij een vitamine D tekort kunnen horen.

Niet alle artsen erkennen dat een tekort aan vitamine B12 kan leiden tot klachten zoals oververmoeidheid. Dit kan frustrerend zijn. Ongeveer 1 op de 5 mensen herkent zich naast de klachten die bij een vitamine B12 tekort kunnen horen, ook in de kenmerken van hooggevoeligheid. Klachten kunnen als je hooggevoelig bent, extra intens worden ervaren. Je kunt gelukkig leren hoe je met vermoeidheid en een vitamine B12 tekort om kunt gaan en je energieker voelen en zelfs productiever zijn.

Vermoed je dat je een vitamine B12 tekort hebt? Tips!

B12 tekort test

Tip 1. Raadpleeg bij klachten altijd een arts.  Kies er een uit waar je je prettig bij voelt (je kunt eventueel op het forum van Stichting B12-tekort een oproepje plaatsen en aan ervaringsdeskundigen vragen of zij een arts bij je in de buurt kennen die bekend is met B12-problematiek). Ga naar je huisarts of internist en laat een bloedonderzoek uitvoeren, bijvoorbeeld op deze stofjes:

  1. Serum B12bloed-onderzoek
  2. Holo-TC (Actief B12)
  3. Homocysteïne; een verhoogd resultaat kan een vitamine B12 tekort bevestigen, een ‘normale’ waarde sluit een tekort niet uit
  4. Methylmalonzuur (MMA); een verhoogd resultaat kan een vitamine B12 tekort bevestigen, een ‘normale’ waarde sluit een tekort niet uit
  5. Foliumzuur; een te hoog gehalte kan een vitamine B12 tekort maskeren
  6. Vitamine B6
  7. Ferritine

Onder andere de stofjes nummer 5 t/m 7 en andere vitamines B werken samen met vitamine B12. Zo kun je door een disbalans van vitamine B1, B3, B6, B9/11 ook moeheid ervaren.
Let op; laat je eerst prikken op serum B12, Holo-TC, homocysteïne, MMA en foliumzuur voordat je begint met het nemen van supplementen waar B12 of foliumzuur inzit (deze verdoezelen de echte waardes van deze stofjes).

B12 waarde

Vaak gebruiken laboratoria diverse ‘eenheden’ om  B12 te meten. Vraag om een uitdraai van jouw resultaten; daar dienen ook de normaalwaarden op te staan. Zo kun je ook zelf zien of je ‘genoeg’ B12 hebt.

Overigens zijn waarden in mijn ogen vaak niet ‘de wet’; als je tegen een grenswaarde aanzit kun je een tekort hebben. Er zijn momenteel artsen die pleiten om de ondergrens van de serum B12 waarde in Nederland op te hogen naar 200 pmol/L. In Amerika wordt 200 pmol/L. vaak als ondergrens gehanteerd. Amerikaanse verpleegster Sally Pacholok en haar man Jeffrey Stuart (arts), die een boek schreven over vitamine B12 tekort willen de onderwaarde verhogen naar 450 pmol/L. Ze pleitten voor een proefbehandeling voor mensen die nu in het ‘grijze gebied‘ vallen (en een waarde tussen de 200 en 450 pmol/L. hebben: als je een waarde van onder de 200 pmol/L. hebt raden ze dus altijd een behandeling aan).

In het boek ‘Is het Misschien vitamine B12-tekort?’ kun je er meer over lezen. Klik hier en ontvang het boek veilig via bol.com>>>
is het misschien vitamine b12-tekort pacholok stuart

Elk lichaam is uniek en heeft een unieke behoefte aan bepaalde vitamines.

Heb je een vitamine B12 tekort?
Inzicht verkrijgen in de oorzaak is vaak al een eerste stap.

B12 tekort oorzaak

Er kunnen diverse oorzaken zijn van een tekort aan vitamine B12. Zo vergroten deze factoren de kans op een vitamine B12 tekort:

  • Weinig tot geen dierlijke producten eten en/of drinken, bijvoorbeeld als je vegetarisch of veganistisch eet
  • Ouder zijn
  • Een maagdarminfectie, aandoeningen waarbij de productie van maagzuur verminderd is, de maagziekte atrofische gastritis en tekort aan het maageiwit Intrinsic. Als de Intrinsic Factor ontbreekt, of niet voldoende functioneert kan hier een vitamine B12 tekort én schadelijke bloedarmoede uit voortvloeien. Dit wordt ook wel ‘pernicieuze anemie‘ genoemd. Het is een misverstand dat B12 tekort altijd samengaat met bloedarmoede (dit hoeft niet)
  • Een auto immuunziekte, zoals de ziekte van Graves of de ziekte van Hashimoto
  • Geneesmiddelen, zoals het geneesmiddel Metformine of andere middelen zoals lachgas en alcohol

Een B12 tekort kan volgens Pacholok & Stuart onder andere ook een relatie hebben met:

  • Autisme (er zijn aanwijzingen dat een B12 tekort een rol speelt bij autisme. Mensen met autisme blijken volgens hen vaak baat te hebben bij B12)
  • Ontwikkelingsstoornissen, leerproblemen
  • Kanker (mensen die bijvoorbeeld slokdarm-, maag-, alvleesklier- of darmkanker hebben (gehad) kunnen (op lange termijn) een B12 tekort krijgen, bijvoorbeeld als de maag (deels) is verwijderd)
  • Hart/vaatproblemen (vitamine B12 zorgt ervoor dat foliumzuur het aminozuur homocysteïne (dat het risico op een hartaanval/hersenbloeding vergroot) kan omzetten in een ongevaarlijk aminozuur. Een tekort aan vitamine B12 kan leiden tot een hoge homocysteïnewaarde, wat het risico op een hartaanval of hersenbloeding vergroot).
  • Hersenbloedingen, hersenletsel

Het kan dus ontstaan door je leefpatroon (voeding/medicatie enz.) en/of een opnamestoornis. Hier vind je alle oorzaken op een rij.

Wat is de ziekte van Addison-Biermer?

De ziekte van Addison-Biermer is een ziekte waardoor vitamine B12 niet wordt opgenomen (let op: de ziekte van Addison is wat anders). Hoe deze ziekte zich uit, verschilt van persoon tot persoon. Je kunt er wat tegen doen.

Je kunt onderzoek laten doen naar de oorzaak van je vitamine B12 tekort. Zo wordt er vaak geprikt op Antistoffen tegen Intrinsic factor (er moet minimaal 1 week zitten tussen een B12 injectie en het bloedonderzoek naar antistoffen tegen Intrinsic Factor) en Antistoffen tegen de pariëtale cellen. Hier kun je meer over het diagnosticeren van de oorzaken lezen. In sommige gevallen wordt er geen oorzaak gevonden; men dient ook dan het B12 tekort volgens onderstaande richtlijnen te behandelen.

Is B12 tekort erfelijk?

Een vitamine B12 tekort kan erfelijk zijn, maar hoeft niet. Dit hangt mede af van de oorzaak van het tekort. De ziekte van Addison-Biermer wordt bijvoorbeeld op de site van Henk de Jong beschreven als een dominant erfelijke ziekte.

Tip: Heb je een tekort? Laat dit dan ook weten aan familieleden. Mochten zij onverklaarbare klachten krijgen/hebben, dan kan het zijn dat vitamine B12 een rol speelt. Dit tekort kan ook aanwezig zijn, zonder dat er antistoffen in het bloed zijn gevonden.

Wat kun je doen als je een vitamine B12 tekort hebt?

Deze stofjes helpen om je vitamine B12 tekort aan te vullen:cyanocobalamine

  • Methylcobalamine (deze raad ik meestal als eerste aan)
  • Adenosyl/dibencozide/co-enzym-cobalamine
  • Hydroxocobalamine

Ieder lichaam is uniek en kan gebaat zijn bij 1 of meerdere bovengenoemde B12 vormen.

Let op: Cyanocobalamine is veel minder geschikt.

Er is een verschil tussen dat wat je inneemt en opneemt aan B12. Het gaat er uiteindelijk bij een tekort om dat je lichaam zoveel mogelijk B12 opneemt, zodat je weer energieker wordt. In sommige middelen zit bijvoorbeeld relatief veel vitamine B12, maar die wordt vaak niet goed door je lichaam (bijvoorbeeld door allerlei chemische toevoegingen aan middelen of een opnamestoornis) opgenomen.

Waar zit vitamine B12 in? Tip 2!

Er zit vitamine B12 in:

  • injecties
  • sprays
  • tabletten
  • voeding

Als je een opname probleem hebt, haal je vitamine B12 echter niet uit alle bovenstaande bronnen.

Volgens Pacholok & Stuart moet er nog meer wetenschappelijk onderzoek worden gedaan naar de werking (absorptie) en (neurologische) effectiviteit van de verschillende vormen van (orale en injecteerbare) vitamine B12, onder grote groepen patiënten.

Vitamine B12 kopen

Helaas bestaan er verschillende misvattingen over B12 en worden er veel ‘miskopen’ gedaan wat betreft B12.
Er bestaan diverse visies hoe je vitamine B12 tot je kunt nemen, hieronder mijn visie:

Vitamine B12 injectie

injectie

Ik raad net zoals Stichting B12 tekort bij een (zeer ernstig) tekort altijd injecties aan; dit is de meest directe manier om ervoor te zorgen dat vitamines rechtstreeks in je bloedbaan terechtkomen. Het is dus dé oplossing als je een opnamestoornis, zoals darmen en/of maagproblemen hebt.

In Nederland worden vaak injecties met hydroxocobalamine gebruikt. Zelf heb ik een voorkeur voor het merk Tekada. Deze bevat geen benzylalcohol (daar kunnen sommige HSP nogal heftig op reageren). Bij sommige mensen schijnen deze injecties niet optimaal te werken, omdat ze de hydroxocobalamine niet kunnen ‘methyleren’ (omzetten, zodat je tekort daadwerkelijk wordt aangevuld).

Een alternatief is het nemen van injecties met methylcobalamine en/of adeosylcobalamine. Deze zijn in het buitenland verkrijgbaar. Natuurarts Hans Reijnen deelt hier een injectieschema van injecties die uit Duitsland komen en methylcobalamine en adeosylcobalamine bevatten.

Het is bij injecties belangrijk om:

  • Allereerst een ‘oplaaddosis‘ te krijgen, zodat het tekort kan worden aangevuld. Dit moeten minimaal 10 injecties zijn (verspreid over 5 tot 10 weken, zie hierboven ook de richtlijnen van Stichting B12 tekort en het Farmacotherapeutisch Kompas).
  • Na een oplaaddosis een onderhoudsdosis te nemen. Dit moet minimaal 1 keer in de 2 maanden 1 injectie zijn: de juiste frequentie moet op basis van je klachten worden vastgesteld. Bij neurologische klachten moet er 1/2 keer per week een injectie voor langere periode worden gegeven gedurende langere tijd (bijvoorbeeld 2 jaar). Door een onderhoudsdosis te nemen, voorkom je dat je (op lange of korte termijn) weer een tekort en klachten krijgt. Er mag dus niet worden gestopt met injecteren als de oorzaak van je vitamine B12 tekort niet wordt gevonden/niet kan worden weggenomen.

Injecties moeten volgens een specifiek protocol geprikt worden. Het kan ook levensgevaarlijk zijn om zelf injecties te kopen en om jezelf te prikken. Raadpleeg daarom altijd een arts als je aan de slag wil met injecties. Kijk hier voor tips als je last hebt voor angst voor prikken.

Vitamine B12 spray

b12-spray

  • Een spray is ieder geval geschikt voor HSP waarvan de oorzaak van het tekort in gebrek aan B12 rijke voeding ligt, zoals bij veganisten het geval kan zijn (als er dus géén opname probleem is).
  • Soms hebben HSP er baat bij als ze zo goed als geen klachten hebben, of een tekort willen voorkomen (bijvoorbeeld als je vegetarisch eet).
  • Anderen gebruiken een spray ter aanvulling op injecties. Sommigen gebruiken bijvoorbeeld Hydroxocobalamine injecties, en sprays waar Methylcobalamine in zit. Op die manier krijgen ze diverse vormen van B12 binnen; sommigen hebben hier baat bij.
  • In sommige gevallen gebruiken mensen een spray als onderhoudsdosering (dus na de ‘oplaaddosis’ met injecties). Overleg dit met een arts, en laat minimaal 1 keer per jaar testen of de serum B12 waarde goed is. Ook moeten je klachten centraal staan: deze mogen niet terugkomen. Deze ‘onderhouds’methode is niet voor iedereen geschikt!

Er bestaan sprays om onder je tong te spuiten, of in je neus. Voor mijn gevoel zijn sprays ook effectief, maar minder ‘direct’ (een langere termijn oplossing dus om een tekort aan te vullen) en daarom niet geschikt bij een zeer ernstig tekort en neurologische klachten (gebruik dan injecties).

Voorbeelden van sprays met enkel Methylcobalamine zijn de sprays van Pure Vegan en Vitamist. Ik heb destijds beide uitgetest en vond Pure Vegan handiger: Vitamist moet je namelijk 4 keer verspreid over de dag telkens 2 keer sprayen (dus 8 keer totaal), Pure Vegan slechts 1 keer. Overigens hielpen de sprays niet om mijn tekort op te lossen en was ik aan het dweilen met de kraan open, omdat ik een opnamestoornis heb.

Vitamine B12 tablettenb12-tabletten

Je kunt ook aan de slag met tabletten, voor mijn gevoel zijn die weer iets minder ‘direct’ dan sprays. Ik zie het als een derde oplossing, maar niet geschikt bij zeer ernstige neurologische klachten (kies dan voor injecties).

Tabletten zijn geschikt:

  • als de oorzaak van het tekort in gebrek aan B12 rijke voeding ligt (en er géén opname probleem is).
  • als er praktisch geen klachten zijn.
  • als je (als veganist of vegetarier) een tekort wil voorkomen.
  • ter aanvulling op injecties. Sommigen hebben baat bij het binnenkrijgen van diverse vormen van B12.
  • als onderhoudsdosering (dus na de ‘oplaaddosis’ met injecties): dit is slechts voor sommigen geschikt. Pacholok & Stuart geven aan dat dit kan in overleg met een arts, waarbij je je dan minimaal 1 keer per jaar moet laten testen op de serum B12 waarde, om te zien of de tabletten aanslaan. Je klachten moeten hierbij centraal staan: deze mogen niet terugkomen.

Let op: wil je aan de slag met tabletten, maak dan gebruik van zuig/smelttabletten. Leg een tablet onder je tong, tegen je wang of onder je bovenlip en laat het daar rustig (!) smelten. Op deze manier kunnen de stoffen rechtstreeks je bloedbaan in. Kauw, zuig en slik de tabletten dus niet door! In mijn visie is het effect dan vele male minder.

Welke zuig/smelttabletten raden Stichting B12 tekort en ik aan?

Voorbeelden van dit soort tabletten, die ik wel aanraad en enkel bestaan uit de stof Methylcobalamine (en geen andere toegevoegde vitamine) die ook worden aangeraden door Stichting B12 tekort zijn die van:

  • Now 1000 mcg methylcobalamine
  • Solgar methylcobalamine 1000 mcg (die moet je dus niet kauwen ondanks dat dit op het potje staat; laat ze smelten zoals hierboven omschreven)
  • Natural factors 1000 mcg methylcobalamine
  • Supplemed: 1000 mcg Methylcobalamine (60 stuks).
  • Vitals 1000 mcg methylcobalamine (100 stuks) (Klik hieronder op de afbeelding van dit supplement en bestel het direct veilig via bol.com).
  • Jarrow Formulas, Methyl B-12, 1000 mcg (100 stuks) of de 5000 mcg (60 stuks). Klik hieronder op de afbeelding van deze supplementen en bestel zedirect veilig via bol.com

Klik op de afbeeldingen van de pillen die ik wél aanraad en bestel ze direct veilig via bol.com: 

methylcobalamine-jarrow-formulasvitals-methylcobalaminejarrow-formulas-methylcobalamine-5000-mcg

Ik raad dus niet ‘gewone’ tabletten aan die je moet doorslikken. Het merendeel van wat er in de winkels op vitamine B12 vlak verkrijgbaar is bestaat hieruit. Voor mijn gevoel bevatten deze middelen vaak te veel toevoegingen en is het voor het lichaam vaak lastig om deze vitamines daadwerkelijk op te nemen, zodat je lichaam er wat aan heeft. Bij een opnamestoornis werken deze tabletten dan ook niet.

B12 werkt samen met andere vitamines; zorg ervoor dat ook die voldoende in je lichaam aanwezig zijn!
Houd er met alle opties rekening mee dat er in het supplement vitamine B12 in zit en geen andere toevoegingen zoals andere vitamines; tenzij je ook weet dat je een andere vitamine daadwerkelijk nodig hebt omdat dit bijvoorbeeld uit bloedonderzoek is gebleken/een arts of specialist dit adviseert.

B Complex

Zo hebben sommige HSP een laag normaal waarde qua foliumzuur of B1/6 en baat bij foliumzuur en/of een vitamine B complex. Raadpleeg dus een deskundige, omdat bijvoorbeeld teveel B6 binnenkrijgen (op lange termijn) schadelijk kan zijn.

Veel mensen denken dus dat een vitamine B complex altijd voldoende vitamine B en B12 levert; dit klopt niet:

  • Bij een opnamestoornis van vitamine B12 wordt namelijk de B12 niet uit pillen opgenomen: daarom zijn injecties in principe in dat geval altijd nodig.
  • Daar komt bij dat in een vitamine B complex vaak pillen zitten die moeten worden doorgeslikt: vitamine B12 laat zich het beste opnemen via zuigtabletten.
  • Ook zitten er in een B complex vaak niet de meest effectief opneembare vorm van B12: Cyanocobalamine.

Vitamine B12 bijwerkingen

Ieder lichaam reageert anders op de toediening van B12. Zo merken sommige mensen dat ze meteen energie krijgen na toediening van B12. Bij anderen verergeren de klachten eerst en worden ze bijvoorbeeld eerst extra moe, waarna ze stap voor stap meer energie krijgen en zich beter voelen. Een bijwerking die vaak voorkomt, is dat mensen last kunnen krijgen van acne.

De mate van herstel hangt onder andere af van:

  • de leeftijd waarop je tekort is ontstaan (en hoelang je last hebt van klachten)
  • de ernst van het tekort (en in hoeverre het lichaam schade heeft opgelopen door het tekort)
  • de leeftijd waarop er met een behandeling is begonnen.

Sommige HSP ervaren zelfs 2 jaar na hun behandeling bestaande uit injecties nog een verbetering. Vaak duurt het langer voordat vermoeidheid en neurologische klachten zijn opgelost/verbeterd.

Bij een B12 tekort gaat het erom dat er in alle weefsels en cellen weer genoeg B12 komt. Helaas is het nog niet via een betrouwbare bloedtest te meten wanneer dit het geval is. 

Let op: Na de eerste meting én toegevoegde suppletie weer de serum-B12 of Holo-TC waarde meten, geeft géén goed beeld van de échte hoeveelheid B12, in bijvoorbeeld de cellen en weefsels (die moeten weer helemaal zijn opgevuld met B12).

Vitamine B12 te hoog?

Een waarde kan nooit ‘te hoog‘ zijn! Bij de behandeling van een B12 tekort moeten daarom je klachten en hoe je je voelt centraal staan; daar valt de dosering op af te stemmen. Na 10 injecties kan op basis van je klachten eventueel rustig met de injecties worden afgebouwd naar een onderhoudsdosering. Er mag dus niet op basis van de bloedwaardes worden afgebouwd/gestopt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld vitamine D geldt bij vitamine B12 na suppletie niét ‘meten is weten’!

Vitamine B12 voeding

Normaal gesproken halen mensen B12 uit voeding. Vitamine B12 zit enkel in dierlijke producten, bijvoorbeeld in:

  • Melkproducten als melk en kaas
  • Vleeswaren
  • Vis
  • Eieren

Algen en zeewieren bevatten een op vitamine B12 lijkende stof, maar deze stof heeft volgens onder meer het Voedingcentrum geen bewezen vitaminewerking. Hetzelfde geldt voor andere plantaardige voedingsmiddelen zoals miso of Incabessen: ook hier is geen wetenschappelijk bewijs van dat hier vitamine B12 inzit die door de mens kan worden opgenomen als werkzame vitamine B12.

eten b12

Een opnameprobleem is  vaak het grootste  probleem bij mensen met een vitamine B12 tekort. Voeding vult dan dus niet (meer) het tekort aan. Ook duurt het relatief lang om enkel met voeding je tekort aan te vullen als je geen opnameprobleem hebt. Ik adviseer altijd om bij een tekort een ondersteunend supplement te gebruiken, zodat je je relatief sneller beter voelt.

Te veel vitamine B12

Volgens het Voedingcentrum is de kans zeer klein om last te hebben van te veel vitamine B12 en zijn er geen ongewenste effecten bekend bij mensen die langdurig te veel vitamine B12 innamen. In principe zorgt je lichaam ervoor dat je niet te veel vitamine B12 uit het maag-darmkanaal opneemt.

Overige tips die belangrijk zijn bij een B12 tekort:

Tip 3. Luister heel bewust naar je lichaam; voel wat het nodig heeft qua eten/drinken/supplementen, helemaal als je vegetarisch of veganistisch eet. Misschien voel je dat je een bepaalde periode een supplement ‘moet’ nemen en soms niet; elk lichaam is uniek en heeft zijn eigen aandachtspunten en behoeften. Zo laten sommige HSP die weten dat ze gevoelig zijn voor een B12 tekort zich jaarlijks door middel van bloedonderzoek testen. De Vegetariersbond en Nederlandse Vereniging voor Veganisme raadt veganisten sowieso aan om een B12 supplement te gebruiken.

Tip 4. Vanuit een holistische visie zijn je lichaam, emoties en gedachten verbonden met je Ziel. Klachten op fysiek, emotioneel en mentaal niveau willen je wat vertellen. Ga op onderzoek uit waarom je je moe voelt en waarom er sprake is van een B12 tekort. Door naast fysieke tekorten aan te vullen, energetisch gezien te onderzoeken waarom er fysieke tekorten en vermoeidheid is en wat het je wilt vertellen, kun je vermoeidheid vaak leren overwinnen.Vaak spelen er allerlei onbewuste gedachten die energie slurpen en die moe maken. Misschien vind je het moeilijk om te ontspannen, of om ‘nee’ te zeggen en om je dromen te volgen…

Energetisch gezien is vitamine B12 (onder meer volgens Reijnen) onder andere verbonden met:

  • hier op aarde willen zijn (in plaats van je eenzaam of een  ‘vreemdeling’ te voelen)
  • vader/moederschap

  • je hooggevoelige kwaliteiten leven (zodat je jezelf en anderen (onbewust) helpt)
    Hiermee worstelen kan energie vreten.

6 Filmpjes over vitamine B12 tekort:

1. Item van HSP TV: Hooggevoeligheid & een vitamine B12- tekort

In deze aflevering van HSP TV interviewt mijn vriend Mathijs van der Beek mij over mijn B12- tekort. Ik vertel onder andere wat over de:

  • Vitamine B12-tekort symptomen (en klachten waar ik last van had).
  • Oorzaak van vitamine B12-tekort.
  • Juiste vitamine B12 waarde.
  • Juiste behandeling van vitamine B12-tekort (met vitamine B12 injecties).
  • Relatie tussen een vitamine B12-tekort en hooggevoeligheid.

Ook ga ik in op 2 misverstanden:

Misverstand 1: een vitamine B12 tekort komt altijd door vegetarisch eten

Een vitamine B12 tekort kan onder andere worden veroorzaakt doordat je;

  • te weinig  vitamine B12 via voeding binnenkrijgt (bijvoorbeeld als je veganistisch of vegetarisch eet)
  • en/of een opnamestoornis hebt.

Tip: laat onderzoeken wat de oorzaak van je B-12 tekort is. Als je veganistisch of vegetarisch eet, wil dat niet zeggen dat je tekort altijd automatisch hierdoor wordt veroorzaakt (dit kan wel, maar hoeft niet. Je tekort kan ook worden veroorzaakt door een opnamestoornis).

Misverstand 2: bloedonderzoek moet centraal staan bij de behandeling van een B12-tekort

Sommige mensen stellen bloedwaardes centraal in de behandeling bij een B12-tekort en denken dat je, net zoals bij vitamine D door middel van bloedonderzoek kan weten of een vitamine B12 tekort is opgelost. Dit is een groot misverstand.

Bij een B12-tekort gaat het erom dat je tekort op op cel- en weefselniveau wordt aangevuld. Het is via een bloedtest nog niet te meten of/wanneer dat het geval is. Het bloed geeft na inname van suppletie (zoals  zuigtabletten en injecties) geen goed beeld van de ‘echte’ B12 waarde. Suppletie ‘verdoezelt’  de echte waardes.

  • Als bijvoorbeeld de B12 waarde hoog is, is dat een signaal dat de suppletie iets doet (maar wat de suppletie precies op cel/weefselniveau doet, is niet aan te tonen via bloedonderzoek).
  • Als de waarde nog te laag is, kan er bijvoorbeeld extra worden geïnjecteerd/worden overgegaan op een andere injectiestof.

Er kan wel (jaarlijks) bloed worden geprikt om te zien of suppletie iets doet in het bloed, echter  het geeft geen goed beeld van de ‘echte’ B12 status in cel/weefselniveau. Centraal bij het behandelen van een B12-tekort moeten daarom niet de bloedwaardes, maar de klachten (bij de hoeveelheid suppletie) staan; deze mogen niet terugkomen.

Let op: Er mag niet met suppletie worden gestopt als er sprake is van een opnamestoornis (en de oorzaak van het tekort niet kan worden weggenomen), ongeacht de waarden!

Reactie naar aanleiding van deze aflevering:

‘Prachtig filmpje over B12-tekort, ik heb ervan genoten en ga ook weer even langs de arts….’

2. Hart van Nederland

Dit item van Hart van Nederland gaat over vitamine B12 tekort. Aan het woord komen onder andere mensen die zelf een B12-tekort (opnamestoornis) hebben.

3. Living with the fog

4. BBC Inside out

5.’Diagnosing and Treating Vitamin B12 Deficiency’

6.’Why You Should Be Taking Vitamin B-12 | Pediatric Advice’

7. Sally Pacholok

Sally heeft ook het boek ‘Is het misschien vitamine B12 tekort?’geschreven.

Extra Schriftelijke informatie over B12

Schriftelijke, online betrouwbare informatie over een vitamine B12 tekort die ik je ook kan aanraden is te vinden:

Extra Artikelen over B12:

b12-artikel-deel-1-spiegelbeeld-magazine

vitamine-b12-tekort-artikel-deel 2-spiegelbeeld-magazine

Boeken over vitamine B12:

is-het-misschien-vitamine-b12-tekort-pacholok-stuart

Verhalen en interviews over mijn B12 tekort:

vitamine b12-tekort-libelle-interview-femke-de-grijs

b12-interview-viva-50-51-2014-femke-de-grijs

vitamine-b12-tekort-interview-fashionista-femke-de-grijs

margriet-1-2016

Heb je een vraag over vitamine B12 en/of wil je persoonlijk advies over jouw situatie?

Let op: Raadpleeg bij klachten en bijbehorende vragen voor de zekerheid ook altijd een arts. Bekijk eerst even mijn informatie die ik heb gedeeld over vitamine B12 op mijn site. Heb je daarna nog een vraag over vitamine B12? Ik help je er enkel bij met het Complete Online HSP Jaartraject Van vermoeid naar een leven waarin jij Bloeit!‘. Klik hier en vind er meer informatie over>>>

Over Femke de Grijs

Ik ben ervaringsdeskundige op het vlak van hooggevoeligheid en vitamine B12-tekort. Zo had ik jaren last van vermoeidheid. Toen mijn vitamine B12-tekort via bloedonderzoek bij de huisarts werd vastgesteld, kreeg ik ondanks mijn aandringen en zeker 10 artsen gezien te hebben niet de juiste behandeling.

Ik liep op een gegeven moment vast in de reguliere zorg. Zes jaar na de vaststelling van het vitamine B12-tekort werd dit tekort goed onderzocht (het bleek dat ik een opnamestoornis heb) en juist behandeld (met injecties). Doordat ik naast het aanvullen van fysieke tekorten, ook blokkades leerde overwinnen en naar mijn ziel en de boodschap van vermoeidheid te leren luisteren, werd ik energieker en productiever.

Ik ben gespecialiseerd in het begeleiden van vrouwelijke HSP die last hebben van vermoeidheid. Ik leer ze hoe ze energieker zijn. Centraal staat daarbij mijn intuïtie;  hiermee ontwikkelde ik mijn methode die je helpt om snel energievretende blokkades te overwinnen en energieker te zijn!

Aanvullende blogs

P.S. Door op deze link te klikken, kun je de gratis belangrijkste informatie over vitamine B12-tekort in PDF downloaden en printen, zodat je het overzicht makkelijk mee kunt nemen als je naar een arts gaat :).

P.P.S. Laat hieronder in een reactie weten of je deze informatie handig vindt! Ik stel het ook erg op prijs als je dit bericht met uitleg deelt op Facebook.

Tot slot: Heb je een vraag over vitamine B12 en/of wil je persoonlijk advies over jouw situatie? Deze beantwoord ik hieronder niet meer in het reactieveld. Zie hierboven in de blog het kopje ‘Heb je een vraag over vitamine B12 en/of wil je persoonlijk advies over jouw situatie?’ hoe ik je wel kan helpen!

33 reactie(s) op "Vitamine B12 tekort: alles over de symptomen, waarden en behandeling"

  • Door: Miriam op 29 april 2013

    Beste Femke,
    Een uitgebreide blog waarin je veel aspecten behandelt. Voor mij fijn dat je nog even wijst op het verschil tussen innemen en opnemen! Weet jij waar de zuitabletten te koop zijn, die jij wel aanraadt?
    Groet, Miriam

    1. Door: Femke de Grijs op 29 april 2013

      Beste Miriam,

      Bedankt voor je reactie. Goeie vraag, voor mij was dat destijds ook een grote ‘speurtocht’ ;). Sommige gespecialiseerde vitaminewinkels en / of reformwinkels hebben ze; je kunt bijv. van tevoren bellen om te vragen of dat het geval is. Bovenstaande aanklikbare 2 (van Supplemed en Vitals) zijn gewoon via bol.com te bestellen :).

      Namaste,
      Femke

  • Door: Anita op 6 mei 2013

    ehmmm….mag ik wat vragen?
    Er is nogal een conflict tussen huisartsen en de B12 stichting wat betreft de hoogte van de waardes (wanneer het te laag is of normaal is)
    De mijne is op laag punt 152..
    Volgens de stichting te laag en volgens de huisarts normaal.
    Kunt u me aangeven wat wel en wat niet normaal is?
    Vriendelijke groet,
    Anita (mede HSP-er)

  • Door: Femke de Grijs op 6 mei 2013

    Dag Anita,

    Bedankt voor je reactie. Zoals in de blog weergeven wordt B12 vaak in verschillende ‘eenheden’ gemeten. In principe kun je bij jouw huisarts om een uitdraai van jouw resultaten vragen, waarop ook de eenheden & waarden horen te staan zodat je kan zien of je hier binnen/buiten valt. Echter; zoals in mijn blog weergeven is elk lichaam uniek & heeft het unieke behoeftes. Als je je zorgen maakt/niet prettig voelt bij je huisarts kun je dit uitspreken en evt. een andere huisarts vinden (op het forum van de Stichting B12 tekort kun je een oproepje plaatsen en vragen naar een huisarts die bekend is met B12 tekort en in je buurt zit).

    Wens je succes!

    Namaste

    Femke

  • Door: Jeffrey op 19 september 2014

    Femke, mijn internist wilde geen injectie behandeling doen, terwijl ik ontzettende neurologische klachten heb oa erge last van brain fog. Ik gebruik sinds een halfjaar per dag smelttabletten10 mg hydro, 10 mg adesonyl, 10 mg methyl. Mijn brain fog gaat nog elke dag vooruit, stapje bij stapje. Volgens mijn internist heb ik geen PA of absorptie problemen en mn waarde b12 level is boven 1497 en zo doende heb ik geen injecties nodig, maar mag ik wel doorgaan met de smelt tabletten. Ik probeerde haar te overtuigen van injecties mbt neurologische klachten, maar ze garandeerde me dat het niet nodig is en de smelt tabletten voldoende werken. Mvg, Jeffrey H

    1. Door: Femke de Grijs op 22 september 2014

      Hi Jeffrey,

      Ik weet niet precies wat je vraag aan mij is?

      In mijn visie zijn zoals in de blog toegelicht injecties bij neurologische klachten erg belangrijk. Ik weet niet of er grondig (bloed)onderzoek is gedaan waaruit de internist de conclusie trekt dat er geen absorptieproblemen zijn?

      Ik raad je aan om een arts te vinden waar je je prettig bij voelt; je kunt een andere internist overwegen. Zie bijv. in de blog een goeie, of plaats een oproepje op het forum van Stichting B12-tekort :).

      Hartelijke groet,

      Femke

  • Door: astrid op 15 februari 2015

    Hoi Femke, bij mij als jaren lange vegan is er ook vit b12 tekort vastgesteld.. ook de tintelingen, benauwdheid. en vooral mn oogzicht wat erg wegvalt is het heftigst, nu wil ik dus alleen de pillen slikken als suppelement omdat ik vegan tabletten wil en die niet zijn gewonnen uit dierlijke produceten, dus daar ben ik nu mee bezig met 100o mg per pil, de dokter zeg dat dit voldoene is en dat ik ov3r 2 maanden ?! maar weer eens terug moet komen.. maar 2 maanden , hallo, ik voel me beroerd ,auto rijden kan ik niet meer en leze al zo goed al helemaal niet meer…. doe ik hier nu goed aan of moet ik toch naar een andere dokter? ik weet niet zo goed of ik dit nu wel goed aanpak op deze manier want ik kan gewoon niet normaal functioneren op deze manier

    Mvg Astrid

  • Door: Jeffrey Jeff op 4 september 2015

    Hey Femke..
    Heel erg leuk om dit te lezen..leerzaam ook zeker.

    Ik ben zelf ook al jaren aan het stoeien met de huisarts om de b12 en d3 onder controle te krijgen.
    Ik krijg nu ieder 3 weken hydroxocobalamine, maar heb bergepen dat die juist niet de actieve stof heeft.
    Mijn waarde is wel 1100 maar gevoelsmatig is het dikke niks.
    En mijn ha zegt dat de tabletten niet goed opnemen in de speekselklieren.

    ik wil heel graag proberen hoe dus de 2 andere varianten zijn.

    heb je tips en bestaan er daarvan ook spuitjes ipv tablet?
    groetjes 🙂

  • Door: Femke de Grijs op 13 september 2015

    Hi Jeffrey,

    Wat fijn dat je het leuk en interessant vond om te lezen!

    Er bestaan injecties met methylcobalamine en/of adeosylcobalamine. Deze zijn in het buitenland verkrijgbaar :).

    Hartelijke groet,
    Femke

  • Door: M Derhaag op 16 september 2015

    Hallo Femke, ondanks gezond eten had ik ook een (marginaal?) tekort van 180. Hier kwam ik achter doordat ik een opleiding v. Orthomoleculair therapeut volgde. De klachten kwamen mij wel erg bekend voor! Ik heb een jaar lang de smelttabletten van AOV geslikt no 153. Dit is methylcobalamine met foliumzuur en geen kunstmatige zoetstof maar stevia wat ik een groot voordeel vind! Ik zit nu, na dgls 2 tabletjes op 450. AOV kan je dus ook goed adviseren.
    Groet!

  • Door: chantal op 25 oktober 2015

    Beste Femke,

    Ik herken heel veel in je verhaal. Zowel ik als mijn twee kinderen van 15 en 12 hebben lage b12 waarden. Mijn huisarts zegt dat er geen verband is en ook niet uitgezocht kan worden wat de oorzaak is. Een verwijzing naar een internist krijg ik al helemaal niet. Na lang aandringen heb ik nu 6 injecties gekregen maar nu mag hij mij die niet meer voorschrijvenven en is het advies een goede hooggedoseerde b12 tablet te kopen voor ons allemaal. Onze klachten blijven bestaan. Ik heb er geen goed gevoel over. Hoe is bij jou de oorzaak dan onderzocht? Welke aanpak zou je ons adviseren? Alvast bedankt voor je reactie.
    M v.g Chantal

    1. Door: chantal op 25 oktober 2015

      Aanvulling op no eerdere mail. Wij hebben ook alle drie zware D3 tekorten gehad. Waardes van onder de 20. Mijn zoon en ik hebben daar nu ampullen voor van 25.000 ie per twee weken maar mijn dochter moet t doen met reguliere tabletten van 10 ug omdat zij te jong is voor de zware ampullen. Ondanks dit alles gelooft de ha niet in een erfelijke kwestie en gaat alles moeizaam en stroef. We zijn trouwens al komende december drie jaar bezig om van de klachten af te komen. Om moedeloos van te worden. Te triest voor woorden dat mijn kinderen totaal geen energie en spierklachten moeten hebben omdat de ha in mijn ogen niet adequaat behandelt.
      Ik hoop dat je een advies voor ons hebt.
      Groeten Chantal

    2. Door: Femke de Grijs op 26 oktober 2015

      Hi Chantal,

      Wat vervelend. Ik raad je aan om de tips uit dit artikel raad te plegen (zie bijv. tip 1). Verder kun je naar https://femkedegrijs.com/vitamine-d-tekort-oorzaak-van-vermoeidheid/ kijken voor wat betreft vitamine D <3

      Liefs,
      Femke

  • Door: kaho op 30 november 2015

    Hallo Femke,

    Ik zat te kijken welke vitamine b12 tabletten ik zou moeten kopen. Op vitamineb12nu.nl staan er 2 pakken met hoge doseringen. Zou ik beter 1 van deze 2 pakken nemen of gewoon eentje van bol.com die doseringen zijn 1000 mcg.

    1. Door: Femke de Grijs op 1 december 2015

      Hallo Kaho,

      In mijn blog geef ik antwoord op je vraag ;).

      Liefs,
      Femke

  • Door: Akkelien op 10 december 2015

    Hoi Femke,

    Bedankt voor alle info rondom vit B12 tekort icm HSP. Met een vit b12 van 88 is aangeraden door de huisarts om eerst 3 maanden vit b12 forte te slikken. Nu zit ik te zoeken en kom uit op vitakruid. Heb je een mening of dit een effectief supplement is?

    Hoor het graag.

    Hartelijke Groeten,
    Akkelien

    1. Door: Femke de Grijs op 10 december 2015

      Hoi Akkelien,
      Mijn visie m.b.t. orale suppletie (en wanneer orale suppletie wel/niet effectief is ) en details hierover vind je in o.a. deze blog en in deze blog https://femkedegrijs.com/b12-tekort-misverstanden/ en in dit artikel https://femkedegrijs.com/spiegelbeeld-magazine-artikel-b12-tekort-deel-1-femke-de-grijs/ :).

      Liefs,
      Femke

      1. Door: Akkelien op 11 december 2015

        Hoi Femke,

        Bedankt voor je reactie. Het is voor mij allemaal erg nieuw, weet sinds deze week van het tekort. De huisarts adviseerde eerst drie maanden een supplement te slikken. Mocht dit niet het gewenste effect hebben dan zou injecties de volgende stap zijn. Over drie maanden moet er dus weer bloedgeprikt worden. Als het supplement de bloedwaardes verdoezelen hoelang moet ik dan niet slikken voordat er bloedgeprikt moet worden?

        Ik hoor het graag.

        Liefs,
        Akkelien

        1. Door: Mardi op 7 januari 2016

          Hai Femke,

          Ook ik zou dit graag willen weten. Ik heb in december 2015 bloed laten prikken. Mijn B12 was 109. Op aanraden van huisarts heb ik vier weken zuigtabletten B12-complex geslikt (adenosylcobalamine (dibencoside) 2000 mcg, methylcobalamine 1500 mcg, foliumzuur 200mcg). Ik moet volgende week terugkomen en opnieuw bloed laten prikken. Als het supplement de bloedwaardes verdoezelen, hoelang moet ik dan stoppen met het slikken voordat er bloedgeprikt moet worden (zelfde vraag als Akkelien).

          Groetjes,
          Mardi

        2. Door: Macy op 8 januari 2016

          Ik ben ook benieuwd naar je antwoord hierop. Hoe lang moet je niet slikken voordat er bloed wordt geprikt.

  • Door: annet op 13 december 2015

    Ik heb 14 jaar geleden gehoord dat ik ms heb maar heb alleen last van uitval na narcose. Ik ben sinds 2 jaar via een natuurgeneeskundige erachter gekomen dat ik jaren lang geen vit b 12 heb opgenomen en een gigantisch tekort heb dus slik nu zuigtabletjes en heb weer volle energie!!!! Maar ik twijfel nu wel echt of ik dan wel ms heb terwijl het welvastgesteld is. Het is en blijft gelukkig stabiel.

    1. Door: Kimmy op 6 april 2016

      Hallo ik had ook even een vraag ik heb gisteren mijn zesde injectie gehad. (Hydrocobamine) En ik ben nu voor het eerst zo ontzettend moe. Nu krijg ik 1 keer per week een injectie maar de eerste drie weken reageerde ik behoorlijk heftig op de injecties. (Hydroxocobalamine) De eerste drie à vier dagen had ik jeuk en uitslag en hoofdpijn en na een aantal dagen was dat weg. Naast die klachten voelde ik me verder goed en vrolijk en energievol en niet meer prikkelbaar. Na drie weken heb ik een andere injectie gehad zonder conservereringsmiddel want ik kreeg daar dus een allergische reactie op. Vorige week de nieuwe injectie gezet en nergens geen last van maar nu na gisteren ben ik kapot en niks geen energie meer. Ik hoop dat iemand mij hier mee kan helpen want aan de huisarts heb ik niks.

  • Door: jeanette op 2 januari 2016

    Hallo,
    Ook al eens gesproken over andere vergaande gevolgen van vitB12 tekort? Wat bijna niemand weet is dat er uitval van spierkracht kan voorkomen. Wij verzorgen iemand met uitval vanaf de heupen en is daardoor niet meer mobiel. Zij krijgt elke 3 mnd haar injectie wat echter meer uitval niet meer kan voorkomen.

  • Door: Nancy op 15 april 2016

    Beste Femke,
    Fijn dat hier zo goed staat omschreven wat een b12 tekort met je doet en wat er aan gedaan kan worden!
    Zelf is bij mij onlangs een behoorlijk tekort vastgesteld (30 pmol/l) met daarbij een waslijst aan klachten.
    Ook een vitamine d tekort (hiervoor om de dag een 800i tabletje na eerst 4 ampullen van 25.000I in 4 weken).
    Mijn b12 tekort is qua opstarten goed behandeld, echter qua onderhoud helemaal niet.
    Gelukkig nu om de twee weken weer een injectie waardoor hopelijk mijn met name nog mentale klachten (depressief) en trillende spieren zullen afnemen.
    Ben ook opzoek naar nog een suplement met actief b12 om dagelijks in te nemen maar heb geen idee welke hoeveelheid nu de juiste is als ik wel om de twee weken een injectie krijg.
    Begrijp ik uit jou verhaal dat extra foliumzuur niet perse gewenst is (mijn foliumzuur zit op een normale waarde).
    Heb jij eventueel een concreet advies van b12 suplementen zonder extra’s die hoog genoeg zijn er nog bij te nemen?

  • Door: Tiffany op 15 juni 2016

    Hoi femke, ik loop al 7 jaar rond met chronische vermoeidheidsklachten. In 2013 is mijn b12 getest deze was boven de 300 (ik dacht 350). Een paar dagen geleden is opnieuw getest deze keer 222. De huisarts zegt dat er geen tekort is, maar wil wel eventueel laten testen op mma. Ik ben ontzettend bang voor naalden dus ik wil alleen laten prikken als er echt een reele kans is dat ik een b12 tekort heb. Wat denk jij?

  • Door: Marc op 4 juli 2016

    Hoi Femke. bij mij is een waarde b12 vastgesteld van 223. inmiddels al een aantal maanden 2 keer per week een spuit gekregen het werk heel goed. Toen er twee spuiten verkeert gezet waren ging het heel snel bergafwaarts had last van spieren, tintelen, evenwicht en ook gewrichtspijnen over het hele lichaam.
    mijn probleem is nu nog, als ik iets ga doen komen de klachten terug. bij niks doen blijft het uit. oorzaak onbekend. Vanaf 2010 bezig met neknhernia, (inmiddels twee operaties gehad) en spierspanning opgebouwd, vanaf okt 2015 zijn de klachten weer erger geworden die niet meer weggaan door bewegen. heb jij nog advies?

  • Door: Dirk op 24 juli 2016

    Beste Femke. Bij mij werd een vit b12 en D tekort vastgesteld. Misselijk, duizelig, enorm moe, jeukende handen. Ik kreeg injecties maar moest deze stoppen owv te felle reactie op bijwerkingen. Ik reageer ook op tabletten heb er al veel getest. Ken jij een tablet zonder of met minimale bijwerkingen? Alvast bedankt. Mvg Dirk

  • Door: Nouvelle op 29 augustus 2016

    Beste Femke,
    Op 11 december 2015 stelde Akkelien de vraag “Als het supplement de bloedwaardes verdoezelen hoelang moet ik dan niet slikken voordat er bloed geprikt moet worden?” Daar zie ik in dit forum/blog geen antwoord. Ook ik zou dat graag willen weten. Hartelijke groeten, Nouvelle

    1. Door: Femke de Grijs op 29 augustus 2016

      Beste Nouvelle en andere mensen die vragen hebben,

      Zie in de blog het kopje ‘Heb je een vraag over vitamine B12 en/of wil je persoonlijk advies over jouw situatie?’ :).

      Groetjes,
      Femke

  • Door: Atje Vermeer -Vogel op 8 december 2016

    Na jare klagen over div.klachten heeft de dr.eindelijk eens naar mijn B12 ,
    Uitslag 37 Volgens de dr .veel te laag,dus direct kreeg ik spuiten eerst 4 in een maand daarna weer bloed prikken en nu 1 x jn de veertien dagen 8x dan weer blowd prikken.en dan ?

  • Door: margreet op 30 januari 2017

    Mijn b12 is 168 is dat nu het goed of te laag?
    ik heb 1 week b12 tabletten geslikt, kreeg er hoofdpijn, misselijkheid van maar ook een beetje raar gevoel in hoofd, suf, niet goed kunnen denken en veel vermoeider, ben gestopt.
    klopt dat zoveel vreemde bijwetkingen

  • Door: kees op 16 augustus 2017

    Goedendag,
    Heb een vraagje, misschien dat iemand dit weet.
    Heb een holo-tc test gedaan op 27 juli uitslag26 pmol/l, ben direct meer melk gaan drinken en rundvlees gaan eten (deed ik minimaal) 10 dagen later ( nog niet gestart met B12 injecties) een tweede B12 test ook holo-TC nu waarde 42 pmol/l??? iemand hier een verklaring voor want buiten de melk en rundvlees geen B12 toevoeging en in 10 dagen een stijging van 26 naar 42.
    Ben ondertussen wel begonnen met de injecties
    Mvrgr Kees

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *